Buitenhuizerbraak
Seizoen
Lente, Zomer, Herfst, Winter
Duur
Variabel
Prijs
Gratis
Buurt
Haarlem
Wegwijs
Wegwijs70Onze eerlijke mening
“ Dit is geen grootse natuurattractie met wandelpaden en picknicktafels, maar een ruig, authentiek stukje Noord-Holland waar je even uit de drukte stapt. Als je rust, vogels en een stukje geschiedenis zoekt, is het perfect — maar verwacht geen gemak of toeristische voorzieningen. Het is vooral mooi als je het goed timet (vroege ochtend of late namiddag) en niet in de zomer. ”
Buitenhuizerbraak is een verborgen natuurjuweel aan de noordkant van het Noordzeekanaal, waar de tijd lijkt stil te staan. Dit kleine moerasgebied ontstond uit een dijkdoorbraak in de 19e eeuw, toen het IJ (toen nog een enorm meer) de dijken bij Buitenhuizen doorbrak en diepe kolken achterliet. Wat overbleef, is een uniek stukje kustlandschap met rietvelden, open water en een rijke vogelwereld — van lepelaars die hier stekelbaarsjes vangen tot kleine rietganzen die in de winter uit het hoge noorden komen overwaaien. Het gebied is cultuurhistorisch (de oude dijk ligt er nog) én ecologisch waardevol: hier vind je zeldzame planten als moeraswederik en rietorchis, en zelfs de schuwe noordse woelmuis. Het is geen groot natuurgebied, maar juist die intieme schaal maakt het bijzonder: je staat hier letterlijk op de schouders van de geschiedenis, met uitzicht op het Noordzeekanaal en de skyline van Amsterdam in de verte.
Hoe kom je er? Pak de fiets of de auto en rij richting Buitenhuizen (ten westen van Haarlem, aan de N246). Parkeer gratis langs de Kanaalweg (er zijn geen officiële parkeerplaatsen, maar er is altijd ruimte langs de weg). Vanaf daar loop je of fiets 2 minuten naar het gebied — het ligt pal naast de pont van Buitenhuizen, tussen Nauerna en Fort Zuidwijkermeer in. Terrein: Het pad langs het water is een smal, onverhard fietspad (grind en zand, soms modderig na regen), met hier en daar houten planken over drassige stukken. Er zijn geen toiletten, bankjes of afvalbakken — neem je afval mee. Voor fietsers: het pad is smal (1,5m breed) en loopt parallel aan de N246, dus pas op voor auto’s als je stopt. Wandelaars kunnen ook via het dijkpad (asfalt) lopen, maar het mooiste uitzicht heb je vanaf het onverharde pad langs het water. Crowd: Bijna altijd rustig, behalve op zondagochtenden (dan komen er wat vogelaars en hardlopers). In de vroege ochtend (voor 9u) of late namiddag (na 16u) heb je het hele gebied voor jezelf.
Het beste moment om te gaan is in de vroege lente (april-mei), als het riet begint uit te lopen en de lepelaars terugkeren, of in de herfst (oktober-november), wanneer de rietganzen arriveren en het licht goudkleurig over het water valt. Winter (december-februari) is ook magisch: het gebied ligt dan stil en bevroren, met alleen het geluid van kraaien en het klotsen van het kanaal. Mijd de zomermaanden (juli-augustus) als het druk is met dagjesmensen en het pad soms modderig is door regen. Ga voor zonsopgang (bijvoorbeeld 6u in de zomer) voor de stille, mistige sfeer — de vogels zijn dan het actiefst, en je ziet soms reeën aan de overkant van het kanaal. Tip: Neem een verrekijker mee, ook al ben je geen vogelaar — het gebied is klein, maar de details (een lepelaar die een vis vangt, een ijsvogel die langs scheert) maken het de moeite waard.
Kom voor 9u op een doordeweekse ochtend in april — dan staan de lepelaars in het ondiepe water te ‘lepelen’ (ze slaan met hun snavel op het water om vis te verdoezelen) en is het gebied nog helemaal stil. Parkeer je auto bij de boerderij aan de Kanaalweg (na de pont), daar is altijd plek en zie je meteen de lepelaars staan.
Loop niet over het asfaltpad langs de N246, maar neem het smalle zandpad dat direct langs het water loopt — daar zie je de rietganzen en waterspitsmuizen (kijk uit voor hun holletjes in de dijk!). Pas op voor modder: na regen wordt het pad glibberig, dus draag schoenen die je niet erg vindt vies te maken.
Als je foto’s wil maken, ga naar het uiterste oostpunt van het gebied (waar het pad doodloopt bij een oude boomstronk). Daar heb je het beste uitzicht op het hele plasje, met het Noordzeekanaal en Amsterdam op de achtergrond. De beste lichtmomenten zijn een uur voor zonsondergang (zomer) of tussen 10u en 12u (winter, laag staande zon).
Neem een thermoskan koffie en een klapstoeltje mee — er zijn geen bankjes, maar als je bij de oude dijkdoorbraak (het diepe deel van het plasje) gaat zitten, heb je het beste uitzicht. Let op: het gras is vaak nat, dus leg een handdoek neer. En neem altijd een zaklamp mee als je na zonsondergang vertrekt — het pad is slecht verlicht.
Nee, er is geen officiële parkeerplaats. Je kunt gratis parkeren langs de Kanaalweg (aan de noordkant van de pont Buitenhuizen). Er is meestal ruimte, maar in het weekend kan het drukker zijn. Vermijd het parkeren op de dijk zelf (dat is verboden) of op private opritten.
Ja, honden mogen aan de lijn mee. Loslopen is niet toegestaan omdat het een vogelgebied is. In de broedperiode (april-juni) wordt dringend gevraagd honden thuis te laten — de rietganzen en lepelaars zijn erg gevoelig voor verstoring. Er zijn geen uitlaatplekken, dus plan een extra wandeling in als je hond moet plassen.
Ja, maar met beperkingen. Het terrein is veilig (geen gevaarlijke dieren of diepe wateren), maar er zijn geen speeltuinen, schaduw of bankjes. Het pad is smal en soms modderig, dus jongere kinderen moeten goed in de gaten worden gehouden. Ook zijn er geen toiletten in de buurt — het dichtstbijzijnde is in Nauerna (10 minuten fietsen).
- Lepelaars (april-september): Ze staan vaak in het ondiepe water te ‘lepelen’ (vis vangen). Het beste moment is vroege ochtend in mei. - Rietganzen (oktober-maart): Kleine, donkere ganzen die in het riet overwinteren. Ze zijn het actiefst bij lage temperaturen (onder 5°C). - IJsvogels (heel jaar, maar zeldzaam): Kijk uit naar een blauw-groene flits langs het water, vooral in de vroege ochtend. - Kraanvogels (september-oktober): Trekvogels die hier soms rusten. Ze zijn het beste te zien bij zonsondergang. - Waterspitsmuizen (heel jaar): Kleine, schuwe zoogdiertjes die langs de dijk leven. Je ziet ze vooral bij schemering als ze op jacht gaan.
Ja, het gebied is ideaal voor fietsers die een korte, rustige route langs het water willen. Het pad langs het moeras is 3 km heen en terug (onverhard, grind/zand) en loopt parallel aan de N246. Voor een längere route, combineer het met: - Nauerna → Buitenhuizerbraak → Fort Zuidwijkermeer → terug (12 km, 1,5 uur). - Haarlem → Spaarnwoude → Buitenhuizerbraak (20 km, via fietspaden langs het Spaarne). Let op: Het pad is smal — fiets voorzichtig als er auto’s langs de N246 rijden. Er zijn geen fietsverhuurpunten in de buurt, maar in Haarlem Centrum (bijvoorbeeld bij Fietsenmakerij ’t Hoekje) kun je fietsen huren.